Biển Đông là điểm nóng chứa đựng các vấn đề an ninh hàng hải, an ninh năng lượng và an ninh kinh tế khi những hoạt động khai thác hợp pháp và hợp tác thường xuyên bị cản trở bởi nhà cầm quyền Trung Quốc. Cùng với nó là an ninh con người khi tính mạng, tài sản của những ngư dân của ta luôn bị đe dọa ngay khi họ khai thác ở vùng biển thuộc chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam.

Ngày 29/4 vừa qua, Trung Quốc lại ban bố lệnh cấm đánh bắt cá có hiệu lực từ ngày 16/5 đến ngày 1/8/2010 tại một số vùng biển, trong đó có những khu vực thuộc chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông.

Tại cuộc họp báo mới đây nhất (6/5), người phát ngôn Bộ Ngoại giao đã phản đối hành động bất tuân luật pháp quốc tế nói trên của Trung Quốc: "Lệnh cấm đánh bắt cá của Trung Quốc ở Biển Đông vi phạm chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của mình, do đó hoàn toàn vô giá trị".

Vâng, lệnh cấm đánh bắt cá của Trung Quốc ở Biển Đông là hoàn toàn vô giá trị! Nhưng việc Trung Quốc một số năm trở lại đây bắt bớ, giam cầm dài hạn, đòi những khoản tiền chuộc lớn đối với ngư dân Việt Nam làm ăn trên vùng biển của Tổ quốc mình thì lại là những hiện hữu lặp đi lặp lại một cách ngang nhiên.

Trong tình hình nói trên, nếu Hội nghị ADMM-4 góp phần xây dựng sự hiểu biết, lòng tin, tình đoàn kết, hữu nghị giữa quân đội các nước ASEAN, khẳng định được vai trò của quân đội ASEAN trong hoạt động bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, lợi ích quốc gia và tham gia gìn giữ ổn định an ninh đất nước thì đấy là một hành động đúng lúc!

Một nỗ lực như vậy chắc chắn sẽ là một cam kết xây dựng nhằm duy trì môi trường hòa bình, ổn định ở khu vực Đông Nam Á và đóng góp vào các hoạt động phòng chống, khắc phục hậu quả các thảm họa đi biển của ngư dân.

ADMM-4: ASEAN có đồng thuận để hành động?

Tuy nhiên, thời cơ để đàm phán về tranh chấp ở Biển Đông giữa Trung Quốc và Việt Nam, giữa Trung Quốc và các nước ASEAN khác dường như đang bị thu hẹp khi Trung Quốc ngày càng tỏ ra cứng rắn hơn trong vấn đề chủ quyền. Báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (South China Morning Post) xuất bản tại HongKong vừa có bài nhắc lại lập trường không khoan nhượng của Bắc Kinh trong cách tiếp cận các nguồn lợi từ Biển Đông.

Tờ báo nói trên nhận định: "Bắc Kinh cương quyết bảo vệ các vùng biển mà Trung Quốc coi là của mình". Bằng chứng được dẫn là việc các tàu tuần tiễu và các tàu chiến của Trung Quốc tuần tra các khu vực kinh tế đặc quyền ngày càng nhiều so với trước.

Trong khi đó tình hình căng thẳng trên Biển Đông là một nội dung từng được Hội nghị cấp cao ASEAN-16 (8-9/4) quan tâm. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Chủ tịch ASEAN-16 đã chính thức đề nghị ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò là nhân tố quan trọng thúc đẩy đối thoại và hợp tác vì hòa bình, ổn định ở Đông Nam Á cũng như châu Á - Thái Bình Dương.

Tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN năm ngoái, Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam đã từng nêu lên vấn đề Biển Đông song chủ đề này đã không được Hội nghị bàn thảo.

Các hội nghị quốc phòng, quân sự, trong đó có diễn đàn cao nhất là ADMM-4 cần đồng thuận để đưa ra hành động. Những đe dọa trên Biển Đông không còn là vấn đề của một quốc gia dân tộc và không một quốc gia nào có thể đơn phương giải quyết được. Chúng ta chỉ có thể đối phó hiệu quả bằng sự hợp tác và phối hợp chặt chẽ với nhau.

Đương nhiên, như một quan chức quốc phòng từng lý giải, "cần tránh nhầm lẫn hợp tác quốc phòng - an ninh ASEAN với hợp tác quân sự", quan hệ hợp tác hiện nay không đi đến liên minh, liên kết hoặc hợp tác để tăng cường sức mạnh quân sự.

Nhưng liệu vấn đề an ninh con người, cụ thể là an toàn của ngư dân trên biển hoàn toàn chỉ dựa vào lòng tốt của các cường quốc? Nếu ASEAN quá thận trọng trong cách đề cập vấn đề bức xúc này có thể dẫn tới việc Việt Nam sẽ gặp khó trong việc đưa các vấn đề an ninh quan trọng sát sườn, như vấn đề Biển Đông ra bàn hội nghị.

Mặc dù vấn đề Biển Đông khó có thể đề cập trực diện tại Hội nghị ADMM - 4 do những nguyên tắc hoạt động của nó, song vấn đề này không thể bị những người đứng đầu về quốc phòng - an ninh ASEAN bỏ qua. Nó có thể "ẩn" trong những bàn thảo về an ninh phi truyền thống. Bởi vì vấn đề tranh chấp trên Biển Đông giờ đây đã trở nên cấp bách, liên quan không chỉ đến số phận của các ngư dân Quảng Ngãi, mà còn đến an ninh hàng hải và sự ổn định của cả khu vực.

Anh Minh