Đã bước vào nền kinh tế thị trường hơn 20 năm nhưng cơ chế vận hành nhiều lĩnh vực đang gặp phải những lúng túng và dường như chưa có lối thoát. Những câu chuyện dầu khí bán điện cho điện lực bị ép giá, giá than ngành than bán cho điện, vướng mắc về giá tiền thuê cột điện của ngành điện đối với viễn thông...và vấn đề đang thời sự trích quỹ bình ổn giá xăng là những minh chứng rõ nét.

Qũy bình ổn giá xăng dầu được hình thành trên cơ sở thu tiền của người tiêu dùng để trích lập khi giá xăng dầu rẻ, ngược lại được đem trích ra bù cho doanh nghiệp khi giá xăng dầu tăng cao, để giá bán đến tay người tiêu dùng không quá cao. Thực chất vẫn là thu tiền của dân để chi cho dân. Chính vì vậy, những băn khoăn của người dân về việc thu bao nhiêu có chi ra ngần ấy, hoặc việc xác định thế nào là giá cao để trích quỹ, khi nào giá thấp để xả quỹ là những câu hỏi không dễ trả lời.

Không những vậy, việc trích quỹ còn không đem lại sự công bằng. Cụ thể, người dùng nhiều xăng dầu khi giá xăng dầu thấp sẽ phải đóng tiền vào quỹ nhiều. Nhưng khi giá xăng cầu cao, nếu như dùng ít, họ sẽ được chi tiền bình ổn thấp hơn.

Lạ đời hơn, ở thời điểm hiện tại, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đang phải làm cái việc tương đối vô thưởng, vô phạt là móc tiền từ túi này sang túi khác. Lý do là Qũy bình ổn đang được xả, để các doanh nghiệp giữ nguyên giá bán lẻ nhưng đồng thời vẫn phải trích lập quỹ vì theo quy định việc trích tiền vào quỹ bình ổn là một trong những yếu tố cầu thành giá xăng dầu. Tương tự, với người dân cũng vậy, họ vừa bị thu tiền trích quỹ lại vừa được hỗ trợ một phần do Qũy bình ổn giá xăng dầu đang được có lệnh xả.

Vô thưởng, vô phạt nhưng các doanh nghiệp còn gặp nhiều rắc rối bởi rất khó hạch toán sổ sách vì việc vừa thu, vừa chi.

Ngay từ khi có chủ trương thị trường hóa xăng dầu nhiều người đã thấy mừng. Vấn đề còn lại chỉ là tạo cơ chế cạnh tranh thực sự là sẽ có giá bán lẻ xăng dầu hợp lý bởi lẽ Petrolimex hiện đang chiếm thị phần quá lớn, tới trên 60% thị phần cả nước.

Vì thế, nhiều chuyên gia đã nói, việc cần thiết nhất nên làm là thúc đẩy cạnh tranh trong lĩnh vực xăng dầu bằng chính sách, hoặc cần thêm thời gian để các doanh nghiệp khác có sự lớn mạnh để cạnh tranh. Tương tự như chuyện ngành viễn thông, sự cạnh tranh sòng phẳng của Viettel với các doanh nghiệp trực thuộc VNPT khiến giá cước viễn thông ngày càng hạ thấp.

Không nhất thiết phải có Qũy bình ổn giá xăng dầu, bản chất là thu tiền dân rồi lại trả cho dân, mà sự vận hành lại có quá nhiều vướng mắc nêu trên.

Khôi Nguyên