Băn khoăn hàng đầu của công chúng hiện nay về COP 15 là: "Liệu Hội nghị Khí hậu Copenhagen có kết thúc với một thỏa thuận về lượng khí thải carbon?"

Các đại biểu tới tham dự hội nghị lần thứ 15 của các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về sự thay đổi khí hậu - thường được biết đến với tên gọi Hội nghị Copenhagen bắt đầu từ hôm thứ Hai, 7/12, sẽ có 2 tuần để đàm phán và nội dung hầu hết là phức tạp. Các khả năng khác nhau trong các cuộc đàm phán có nghĩa là, có khả năng sẽ có vài điều gì đó dành chung cho tất cả mọi người, làm tăng hy vọng về sự thành công của hội nghị. Nhưng đồng thời, cũng có điều gần như chắc chắn rằng hầu hết mọi người sẽ phải thất vọng trong một chừng mực nhất định.

Hội nghị lần này có hai chiều hướng chính được đưa ra bàn thảo có thể hợp nhất khi hội nghị kết thúc. Một chiều hướng của các cuộc đàm phán là về nghị định thư Kyoto. Nghị định thư này vốn được thông qua năm 1997, bắt đầu có hiệu lực vào năm 2005 và áp đặt mục tiêu về cắt giảm khí thải đối với các nước phát triển giai đoạn 2008-2012. Nghị định thư này không áp đặt nghĩa vụ nào lên các nước đang phát triển nhưng đã thiết lập cơ chế phát triển sạch (CDM) mà theo đó, các nước phát triển có thể đáp ứng được các cam kết bằng cách giảm lượng khí thải ở các nước đang phát triển, chuyển giao vốn theo định hướng của họ trong tiến trình này. Một phần của các các cuộc đàm phán tại Copenhagen lần này sẽ giải quyết những đòi hỏi theo nghị định thư Kyoto về việc thống nhất các điều khoản cho giai đoạn cam kết thứ hai sau năm 2012, với mức giảm thải mới và khó thực hiện hơn nhiều so với mức hiện hành.

Một vấn đề chính khác của đàm phán là “hành động hợp tác lâu dài” - tìm kiếm con đường tiến tới một nghị định thư mới sẽ có sự tham gia cam kết của một số nước đang phát triển. Nhiều quốc gia giàu hơn quan tâm tới chuyện những cuộc đàm phán này sẽ tạo ra được cái gì đó theo những hướng này để thay thế cho những cam kết trong nghị định thư Kyoto hiện hành. Nhiều quốc gia nghèo hơn lại không quan tâm nhiều lắm và muốn bất kỳ một thỏa thuận mới đi kèm với các giới hạn mang tính ràng buộc pháp lý mới (mặc dù không nhất thiết là phải có hiệu lực pháp luật) đã được thông qua ở nghị định thư Kyoto.

Khi các vị đại diện quốc gia bắt đầu phát biểu, hầu hết họ sẽ trình bày lại lập trường cũ của mình. Một đại diện đến từ Sudan, thay mặt cho nhóm 77 quốc gia nghèo và Trung Quốc, phê bình sự thiếu thiện chí của các nước giàu khi không cung cấp khoản tài chính lớn hơn để giúp đỡ các nước nghèo. Trước khi diễn ra hội nghị, nhiều quốc gia đã khoanh vùng lập trường của mình. Hoa Kỳ - nước không phê chuẩn nghị định thư Kyoto, đã đưa ra cam kết của mình về mức cắt giảm khí thải 3% dưới mức năm 1990 tới năm 2020. EU đưa ra mức cắt giảm ít nhất là 20% so với mức 1990 và tuyên bố rằng khối này sẵn sàng cắt giảm tới 30% như là một phần của thỏa thuận đầy tham vọng. Nhìn chung, các nước phát triển hiện đang đưa ra mức cắt giảm khí thải khoảng 16% so với mức năm 1990.

Một số quốc gia nghèo hơn, như Nam Phi, cũng đưa ra mức cắt giảm khí thải đề xuất, mặc dù họ không cần thiết phải tự ràng buộc mình như vậy. Những nước này phụ thuộc vào các khoản thanh toán từ các nước phát triển sẽ giúp các nước đang phát triển ngăn chặn sự tàn phá rừng và những thay đổi/biến đổi khác trong việc sử dụng đất vốn thải ra khí carbon dioxide. Một thỏa thuận về những khoản thanh toán này, đi cùng với cái tên REDD (giảm bớt khí thải từ việc phá rừng và sự thoái hóa) trở thành REDD+, nếu các vấn đề bảo tồn được bổ sung vào) là một ưu tiên cao đối với các tổ chức một trường và các quốc gia được hưởng lợi.

Các nước đang phát triển có lượng khí thải lớn nhất như Trung Quốc và Ấn Độ đang đưa ra mức cắt giảm “cường độ carbon” của nền kinh tế của họ - lượng carbon thải ra tính trên mỗi đồng đôla GDP. Đối với một quốc gia có lịch sử tăng trưởng kinh tế nhanh chóng như Trung Quốc, một sự cắt giảm lớn trong cường độ (40% dưới mức 2005 tới năm 2020) là khá thích hợp với sự tăng trưởng liên tục trong mức phát thải tuyệt đối.

Theo một thông tin cập nhật trước khi diễn ra hội nghị bởi Nicholas stern, một nhà kinh tế học người Anh, các đề nghị khác nhau đang bàn thảo sẽ đẩy lên khoảng 80% mức cắt giảm cần thiết nếu như được ban hành. Đây là cơ hội tốt để giữ được mức tăng trung bình nhiệt độ toàn cầu là 20C. Mức cắt giảm lớn hơn sẽ tạo nhiều cơ hội tốt hơn để có được một kết quả như vậy. Nhưng những điều khoản và điều kiện đi kèm với những đề nghị hiện nay sẽ tạo lên những rào cản cao hơn.

Một số trong các tranh chấp có thể xảy ra nhất xoay quanh hàng trăm tỷ đô la mà các nước nghèo muốn được chuyển nhượng từ các nước giàu để bù đắp cho các chi phí cắt giảm khí thải và thích ứng với sự thay đổi vốn không thể tránh khỏi; cần phải có bao nhiêu tiền được đưa ra và thông qua cơ chế nào là một điểm quan trọng trong đàm phán. Cơ chế CDM (phát triển sạch) Kyoto đã không được thiết kế cho những hướng đi như vậy, và cũng có thể sẽ cần phải cải cách ngay khi các kênh khác mở ra.

Chỉ riêng một bản thỏa thuận toàn cầu là khó đi đến hồi kết trong các cuộc đàm phán về một nghị định thư mới, hay một sự mở rộng của nghị định thư cũ mang tính ràng buộc. Cái mà họ có thể đưa ra là bản phác thảo của một thỏa thuận về hầu hết những vấn đề quan trọng nhất có thể được chuyển thành một nghị định thư hợp pháp vào đầu năm tới. Tuy nhiên, Hội nghị Copenhagen không mang lại nhiều điều được như vậy.

Phạm Văn Mỹ (dịch từ The Economist)